Theme song of the movie We cant change the world but,
We wanna build a School in Cambodia-PV
 

 

HAPPY CHINESE NEW YEAR OF DRAGON 2012 !
 

 
In today’s episode we’re going to address a controversial topic: do you need anti-virus software for your mac?
Now, all the time, I get asked “do you need to install anti-virus software on your mac?”. Now I can answer this as a journalist, and say “well, it’s best to be safe, I don’t want to say anything that may change over time”, that kind of thing. But I’m going to answer, just as I would a personal friend, and I’m gonna say: “no, you don’t need to install anti-virus on your mac”. Now, let me explain why. The first thing is, there are no viruses for the mac. I don’t mean that there never will be viruses for the mac, I don’t mean that there weren’t viruses for the Mac in the past, I just mean right now, there are no active viruses for the mac. If you look at the anti-virus software and you read carefully and research, you’ll find that they don’t protect you against any viruses, because there aren’t any to protect you against. I’m talking numbers here, and the number is 0. There are none.
Ok, so what about every once in a while you read a report about some sort of security exploit, or patch that Apple has issued. Well, there are researchers that go and find exploits and they do publish them and Apple does patch them up. But I’m talking about real viruses, thing you can actually get by visiting webpages, downloading software that spread from Mac to mac. They just don’t exist now. There used to be some back in the OS 9 days, and I’m sure at some point in an infinite future, there will be viruses for the mac. But right now, there’s nothing for you to be protected against, and the anti-virus software out there have no definitions for active viruses for the mac.
Now, I’m not talking about the fact that Mac has a smaller market share, and that’s why they’re less of a target for viruses. I’m not talking about why there are no viruses, I’m talking about the numbers, 0, there are no viruses for the Mac now. What really makes me angry is that some of the pieces of anti-virus software actually kind of lie to you. They’ll say things like “they will protect you against all active viruses currently out for the Mac”. Well, that’s 0. So, they’re telling you the truth, but they’re misleading trying to get you to think that there are some active viruses out there. So what are those those programs doing? Well, believe it or not, they’re protecting your Mac against Windows viruses, these are viruses you cannot get on your Mac, they affect the Windows OS and Windows applications, but they look on your Mac to see if there are viruses in an email attachment or something else that you have, and to prevent them from spreading to Windows machines on your network. Now, you’re Windows machines need to have anti-virus anyway, there’s no point also running it on your Mac when it’s not actually giving you any benefit for the Mac itself.
So what about that day when a virus does come out for the Mac? Wouldn’t it be great to already have one of these anti-virus programs running on your Mac? Well, the thing is, it’s not going to protect you, not going to protect you when that virus comes out. So they’re gonna protect you hours or days later, when the anti-virus software is updated to protect you against that new threat. Now, also updating at the same time, is going to be Apple, you know they’re going to be all over it updating the OS through software update to protect you from this new virus.
So, who’s going to get there first, or will they get there about the same time? And what’s the track record of anti-virus companies? In the Windows world, track record isn’t that great really, when you look at the history of all the anti-virus companies, sometimes these viruses go undetected, without a solution, for weeks or even months. So, you don’t know whether or not one of these third party companies or Apple is going to jump on this first, but my bet is on Apple, they have the best interest in providing updates soon as a virus appears.
So another factor is the Apple press, usually guys that are over every little unlikely rumor. You know that the second a virus hits for the Mac, it’s gonna be major headlines everywhere. So if you’re the type of person that keeps up to date with Apple news, and I think you are, cause you’re watching this, well then believe me that you’re going to know about any virus that appears, you’re gonna know how to prevent it, you’re gonna know when there’s an update, you’re gonna know everything about it. So, your best bet is just to keep yourself informed.
So, what’s the harm in running one of these? I mean if you’re willing to part with some money, and have an extra process running on your Mac, is there any real big deal? Well, it will slow things down and there are erroneous reports, and there are problems. I for one will never forgive Norton for having part of their security software insert code into every html page that somebody visited on the web. It broke tons of pages on my site, it wasn’t my fault, and it took me days to figure out what was wrong, and it was completely unnecessary, which is badly written software. And I’m sure, things like that exist. One of the pieces of software out there right now, for instance, is erroneously identifying emails that don’t even have attachments as potentially containing a virus. So, there is a downside to running these things.
So I was thinking of providing a list of anti-virus software for the Mac, so you can check them out for yourself. But I don’t even want to encourage you to possibly spend your money on these things, a lot of these just outright mislead you into thinking there’s a threat and need to buy their software now. And I don’t like over the long run how they’ve all used press releases to try to scare people into buying their products. They’re just using fear as marketing.
Now, while there have been known viruses for the Mac OS 10, there has been at least one trojan. A trojan is when you download a piece of software, and you know you’re downloading it, and it’s not what it appears to be. This doesn’t happen when you download software from Apple or any reputable
source, this happened, in this case, with an older version of iWork when you downloaded it from a site that was obviously distributing pirated software. So, you had to go through different warnings saying “Do you know you’re installing this software?”, and you did it anyway. Anti-viruses are not going to protect you against that, because if you went through those default OS 10 warnings, you’re gonna go through the warnings in the anti-virus software as well. Oh, and by the way, that trojan was very heavily reported in the Apple media, so if you kept up to date with the news, you knew about it.
Now, gonna get a lot of comments, I know, especially from Windows users, let me just be very clear about some things: there are no active viruses for the Mac, none for Mac OS 10 right now. There are some old ones for Mac OS 9, and I’m not saying there’s not going to be any in the future, but right now these anti-virus programs are not protecting you again anything, some of the website even admit it. So, if you disagree with me, do your research. Number two, I’m not telling you to ignore the problem, I’m telling you to keep up to date with the news, and keep your Mac up to date with the latest version of OS 10. Number three, I’m just telling it to you straight, this is what I would tell a friend if they needed anti-virus software, I’d say “No. At the current time you don’t need it, it’s a waste of money and it could potentially cause problems”
If you disagree, then I look forward to reading your well reasoned-out thoughts as a comment to this post at MacMost.com
I hope you found this video informative. Until next time, this is Gary Rosenzweig with MacMost Now.

 
ចំរៀងជំរើសចំរុះ អាចចាក់ស្ដាប់និងដោនឡូដបានផ្ទាល់នៅទីនេះភ្លាមៗ
(ប្រដាប់ចាក់សំលេងដែលអាចកែសំលេងតិចខ្លាំងបាន)
 
-០១​ជួបមិនព្រាត់(ដោនឡូដ)

 
-០២វាចាផ្កាណាគ្រី(ដោនឡូដ)

 
-០៣ចិត្តរង់ចាំ(ដោនឡូដ)

 
-០៤ផ្គរលាន់ដើមឆ្នាំ(ដោនឡូដ)

 
-០៥នេះគឺវាសនា(ដោនឡូដ)

 
-០៦មិនអោយឃ្លាត(ដោនឡូដ)

 
-០៧ផ្កាអើយផ្កាសំឡី(ដោនឡូដ)

 
-០៨ឆោមពណ៌នៃខ្យល់(ដោនឡូដ)

 
-០9ColorsOfTheWind(ដោនឡូដ)

 
-10EL-CONDO-PASA(ដោនឡូដ)

 

---

អត្ថបទដកស្រង់ពីប្លករបស់ ឈូកខ្មែរ

ដើម្បី ​វែកញែក​នូវ​ទ្រឹស្ដី​ទាំង​ពីរ​នេះ​ឲ្យ​មាន​វិភាគបទ (Analysis) ច្បាស់​លាស់ ស្រួល​គិត ងាយ​យល់ ត្រូវ​វែកញែក​អំពី​សមត្ថភាព ចំណេះ​វិជ្ជា និង​សតិ​បញ្ញា​របស់​បុគ្គល​អ្នក​រក​ឃើញ អ្នក​ផ្ដើម​បង្កើត​ទ្រឹស្ដី​ទាំង​ពីរ​នេះ​សិន ។
 
 
តាមប្រវត្តិ​នៃ​ទស្សនវិជ្ជា​ប៉ែក​បស្ចឹម​ប្រទេស​ថា ទស្សនវិជ្ជា​បាន​ចាប់​កំណើត​ឡើង​ក្នុង​លោក​មុន​គេ​បំផុត​នៅ​ប្រទេស​ក្រិក ដែល​ស្ថិត​នៅ​នា​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​មេឌីទែរ៉ាណេ ។
 
ក្នុង​ប្រទេស​ក្រិក​សម័យ​បុរាណ មាន​ឥសី​៧​រូប​ជា​អ្នកប្រាជ្ញ​បញ្ញវន្ត គេ​បាន​រាប់​បញ្ចូល​ឥសី​មួយ​រូប​ឈ្មោះ តាលែះ (Thalês) ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ខាង​គណិតវិទ្យា និង​ខាង​តារាវិទ្យា ទៅ​ក្នុង​ក្រុម​ឥសី​ទាំង​៧​នោះ​ដែរ ។ ឥសី​ឈ្មោះ តាលែះ នេះ​ឯង​ជា​អ្នក​ផ្ដើម​បង្កើត​ទស្សនវិជ្ជា​មុន​គេ​បំផុត ញ៉ាំង​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ខាង​បស្ចឹម​ប្រទេស​ឲ្យ​ភ្ញាក់​គំនិត​នេះ​ត្រិះរិះ​ ពិចារណ ចេះ​ស្រលាញ់ និង​បង្កើត​វិទ្យា​ផ្សេងៗ ។ បន្ទាប់​មក​ទស្សនវិជ្ជា​ក្រិក​បាន​ផ្សាយ​នៅ​ទ្វីប​អឺរ៉ុប អ្នក​អឺរ៉ុប​ក៏​បាន​ភ្ញាក់​រលឹក កើត​គំនិត​ប្រាជ្ញា ចេះ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ធម្មជាតិ បញ្ហា​មនុស្ស​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក ។
 
អាស្រ័យ​ហេតុ​នេះ ទើប​ក្នុង​ប្រវត្តិ​ទស្សនវិជ្ជា គេ​ទុក តាលែះ នេះ​ជា​បិតា​របស់​ទស្សនវិជ្ជា ។ ឯ​ទស្សនវិជ្ជា​ជា​បិតា​របស់​វិទ្យាសាស្ត្រ ។ ដូច្នេះ​ឃើញ​ថា ទស្សនវិទូ​ឈ្មោះ តាលែះ ត្រូវ​ជា​ជីតា​របស់​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ក្នុង​សម័យ​នេះ ។

តាលែះ កើត​ក្នុង​ឆ្នាំ​៦២៤​មុន​គ្រិស្ត​សករាជ គិត​ពី​គាត់​កើត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ​ចំនួន ២៦៣៤​ឆ្នាំ​ហើយ (៦២៤ ម.ស + ២០១០ គ.ស = ២៦៣៤​ឆ្នាំ) ។

ព្រះសម្ពុទ្ធ​សមណគោតម ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា ទ្រង់​ឧប្បត្តិ​កើត​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​ក្នុង​ឆ្នាំ​៨០​មុន​ពុទ្ធសករាជ គិត​ពី​ឆ្នាំ​ឧប្បត្តិ​កើត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ចំនួន ២៦៣៤​ឆ្នាំ​ហើយ​ដែរ (៨០ ម.ស + ២៥៥៤ ព.ស = ២៦៣៤​ឆ្នាំ) ។

តាម ​វិភាគ​បទ​ខាងលើ​នេះ ឃើញ​ថា​ព្រះសម្ពុទ្ធ​ជា​អគ្គ​ទស្សនវិទូ​ដែល​បាន​រក​ឃើញ​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា ​នោះ ទ្រង់​ឧប្បត្តិ​កើត​ក្នុង​ឆ្នាំ​ដំណាល​នឹង​ទស្សនវិទូ តាលែះ ដែល​ជា​ជីតា​របស់​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​នោះ​ដែរ គ្រាន់​តែ​ព្រះអង្គ​ឧប្បត្តិ​កើត​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា តាលែះ កើត​នៅ​ប្រទេស​ក្រិក​ប៉ុណ្ណោះ ។

បើ ​សម័យ​នោះ នៅ​ប្រទេស​ក្រិក​មាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បញ្ញវន្ត​ចេះ​ដឹង​ខាង​គណិត​វិទ្យា និង​តារាវិទ្យា អាច​បង្រៀន​ តាលែះ ឲ្យ​ចេះ​ដឹង​បាន នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ក៏​មាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​បញ្ញវន្ត​ច្រើន​ដែរ ព្រោះ​សុទ្ធ​តែ​ជា​ជនជាតិ​អរិយៈ មាន​អារ្យធម៌​ខ្ពង់​ខ្ពស់​ជឿន​លឿន​ក្នុង​សម័យ​នោះ ដូច កាឡ​ទេវិល​តាបស ដែល​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ធំ មាន​ចំណាស់​ស្មើ​នឹង​ជីតា​របស់ តាលែះ និង​ព្រាហ្មណ៍​បញ្ញវន្ត​ទាំង​៨​រូប មាន​ រាមព្រាហ្មណ៍ ជាដើម ដែល​ព្រះបាទ​ សុទ្ធោទនៈ អញ្ជើញ​ទៅ​ថ្វាយ​ទំនាយ​ព្រះសិទ្ធត្ថ​កុមារ នោះ​ក៏​មិន​មែន​ជា​មនុស្ស​អន់​ដែរ ។

ឯ កាឡទេវិល​តាបស ​នោះ មាន​ប្រាជ្ញា​ញាណ​ក្រៃលែង បាន​ចេះ​ដឹង​នូវ​អរូប​សមាបតិ​វិទ្យា ដែល​កម្រ​មាន​មនុស្ស​ក្នុង​លោក​ចេះ​ដឹង​បាន និង​ពួក​សាស្ត្រាចារ្យ​វិស្វាមិត្រ ដែល​ព្រះបាទ​សុទ្ធោទនៈ អញ្ជើញ​ឲ្យ​ទៅ​បង្រៀន​វិជ្ជា​ផ្លូវ​លោក មាន​អក្សរ​សាស្ត្រ និង​គណិត​សាស្ត្រ​ជាដើម ចំពោះ​សិទ្ធត្ថ​កុមារ​នោះ ក៏​សុទ្ធ​តែ​ជា​បញ្ញវន្ត​ឆ្នើម​បំផុត​ក្នុង​ប្រទេស​ឥណ្ឌា​សម័យ​នោះ ។

អត្ថបទ ​នៃ​ពុទ្ធប្រវត្តិ​ក្នុង​គម្ពីរ​លលិតវិស្ដារ ខាង​លទ្ធិ​មហាយាន​ដែល​និយាយ​អំពី​ការ​ប្រលង​ប្រជែង​ចំពោះ​វិជ្ជា​មុន​ពេល​ អភិសេក​ព្រះអង្គ​សិទ្ធត្ថ ជាមួយ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​ពិម្ពា នោះ​ថា មាន​យុវជន​មួយ​រូប​ជា​អ្នក​អក្សរសាស្ត្រ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ល្បីល្បាញ បាន​សម្រេច​ចូល​ទៅ​ប្រលង​ជាមួយ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​សិទ្ធត្ថ ដើម្បី​បាន​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​ពិម្ពា មក​ខ្លួន ។ ពេល​នោះ​បាន​ជួប​នឹង​សាស្ត្រាចារ្យ​វិស្វាមិត្រ ក៏​និយាយ​ស្នើ​ការ​នោះ លោក​វិស្វាមិត្រ ប្រាប់​ថា ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​សិទ្ធត្ថ​បាន​រៀន​ពី​ខ្ញុំ​មែន ប៉ុន្តែ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន ខ្ញុំ​អស់​តម្រិះ​ត្រលប់​ជា​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​បង្រៀន​ខ្ញុំ​វិញ បើ​លោក​ចេះ​ជាង​ខ្ញុំ ល្មម​លោក​ទៅ​ប្រលង​សាក​ល្បង​ដែរ ។ យុវជន​ឮ​ដូច្នោះ ក៏​កោត​សរសើរ​ក្រៃ​លែង​មិន​ហ៊ាន​ប្រលង​ប្រជែង​ជាមួយ​ឡើយ ។

ក្នុង​ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ មាន​យុវព្រះអង្គ​ម្ចាស់​មួយ​អង្គ​ទៀត​ព្រះនាម អជ៌ុន ជា ​គណិតវិទូ មាន​ព្រះទ័យ​ចង់​បាន​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​ក្សត្រី​ពិម្ពា​ដែរ បាន​រិះ​គិត​រើស​រក​ចំណោទ​ដែល​ពិបាក​បំផុត​ក្នុង​ក្បួន​គណិតវិទ្យា បាន​ទៅ​ប្រលង​ជាមួយ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​សិទ្ធត្ថៗ​ដោះ​ស្រាយ​រួច ហើយ​ចោទ​សួរ​វិញ​ ព្រះអង្គ​ម្ចាស់ អជ៌ុន ដោះស្រាយ​មិន​រួច ។

បន្ទាប់ ​មក​ទៀត មាន​យុវជន យុវក្សត្រ និង​អ្នកប្រាជ្ញ​ចាស់ៗ​ជាច្រើន​រូប​ដែល​ល្បីល្បាញ​ក្នុង​វិជ្ជា​ផ្សេងៗ មាន​យុទ្ធវិទ្យា និង​តារាវិទ្យា​ជាដើម បាន​ចូល​ទៅ​ប្រលង​ជាមួយ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​សិទ្ធត្ថ​ មាន​ប្រលង​បាញ់​ព្រួញ​ជាដើម គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​យក​ជ័យ​ជំនះ​បាន ។ល។

ម្យ៉ាងទៀត ​ក្នុង​ពេល​ព្រះបាទ​សិទ្ធត្ថ​បព្វជ្ជា​ហើយ បាន​យាង​គ្រប់​ច្រក​ល្ហក​ រក​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ធំៗ​ដើម្បី​សិក្សា​ មិន​មាន​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ណា​ដែល​ចេះ​ជាង​ព្រះអង្គ​ឡើយ ។ ថ្ងៃ​មួយ​បាន​ជួប អាឡារ​តាបស និង ឧទក​តាបស ដែល​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ធំ​ខាង​ផ្លូវ​លោក និង​ផ្លូវ​ធម៌​ ចេះ​ស្ទាត់​ជំនាញ​ខាង​ត្រៃវេទ ដែល​ជា​វិជ្ជា​មួយ​កើត​មាន​ក្នុង​លោក​ប្រហែល​បី​ពាន់​ឆ្នាំ​មុន​គ្រិស្ត​ សករាជ ចំណែក​ផ្លូវ​ធម៌​វិញ តាបស​ទាំង​ពីរ​នេះ បាន​ចេះ​ដល់​អរូប​សមាបត្តិ​វិទ្យា ។ ព្រះអង្គ​បាន​ទៅ​សិក្សា​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន ក៏​ចេះ​ដឹង​ដល់​អរូប​សមាបត្តិ​វិទ្យា​នោះ​ដូច​តាបស​ដែរ ។

កាល ​បើ​តាបស​ទាំង​ពីរ​អស់​ចំណេះ​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណោះ​ហើយ ព្រះអង្គ​ក៏​លា​តាបស​ចេញ​ទៅ​ធ្វើ​ទុក្ករ​កិរិយា ដោយ​ជ្រាប​ច្បាស់​ថា អរូប​សមាបត្តិ​វិទ្យា​នេះ​មិន​មែន​ជា​វិជ្ជា​អាច​ត្រាស់​ដឹង​នូវ​ពោធិញ្ញាណ​ បាន​ឡើយ ។ល។

តាម​ទស្សនៈ​ខាងលើ​នេះ យើង​អាច​សម្រេច​អំពី​សមត្ថភាព​ ចំណេះ​វិជ្ជា​របស់​មនុស្ស​ក្នុង​សម័យ​នោះ​បាន​ថា «ពួក ​តាបស​ ឥសី​ ពួក​ព្រាហ្មណ៍ និង​សាស្ត្រាចារ្យ​វិស្វាមិត្រ​នោះ មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​ខាង​ផ្លូវ​លោក​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ក៏​ស្មើ​នឹង​តាលែះ​ដែរ ។ ឯ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​សិទ្ធត្ថ ដែល​វៃ​ឆ្លាត​ចេះ​ដឹង​លើស​សរុប​ជាង​ពួក​តាបស​ឥសី​ទៅ​ទៀត​នោះ ពិត​ជា​ព្រះអង្គ​មាន​ចំណេះ​វិជ្ជា​ខាង​លោក​និយម​ដូច​គណិត​វិទ្យា​ជាដើម​ដល់​ កម្រិត​ខ្ពស់​បំផុត» ។

មិត្ត ​អ្នក​អាន​ខ្លះ​មុខ​ឆ្ងល់​ថា បើ​ព្រះសម្ពុទ្ធ​បាន​ចេះ​ដឹង​វិជ្ជា​លោក​និយម​ច្បាស់​លាស់​ដល់​កម្រិត​ខ្ពស់ តាំង​ពី​នៅ​ជា​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​ម៉្លេះ ហេតុ​អ្វី​ក៏​ក្នុង​ព្រះត្រៃបិដក​មិន​ឃើញ​ព្រះអង្គ​សម្ដែង​អំពី​ទ្រឹស្ដី​ វិទ្យាសាស្ត្រ​ផង ? (បញ្ហា​នេះ ពួក​ខ្ញុំ​ធ្លាប់​បាន​លើក​ឡើង​ចោទ​សួរ​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ​ជើង​ចាស់​ផ្នែក​ គណិត​វិទ្យា និង​ជា​បួស​ក្រៅ​សាសនា ឌួង លី កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៧-៩៨ នៅ​វិទ្យាល័យ​មង្គលបូរី ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ហើយ​ចម្លើយ​គឺ​ប្រហាក់​ហែល​នឹង​ការ​បរិយាយ​ខាង​ក្រោម​នេះ) ។

បញ្ហា​នេះ​ឆ្លង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ការ​វែកញែក​ខាង​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា និង​វិទ្យាសាស្ត្រ​ហើយ ។
ការ​វែកញែក​ខាង​ទ្រឹស្ដី

កម្មវត្ថុ​នៃ​ការ​វែកញែក​រក​ហេតុ​ផល​ក្នុង​បញ្ហា​មាន​ ២ ចំណុច​គឺ ៖

ព្រះសម្ពុទ្ធ ​គ្រប់​ព្រះអង្គ​ជា​សព្វញ្ញូ មាន​ប្រាជ្ញា​ញាណ​ចេះ​ដឹង​សព្វ​គ្មាន​ចន្លោះ សូម្បី​ហេតុ​អាថ៌​កំបាំង​ដែល​កើត​មាន​ហើយ​ក្នុង​អតីត​កាល​កន្លង​ទៅ​ជាច្រើន​ អសង្ខេយ្យ​ឆ្នាំ​ក្ដី ហេតុ​អាថ៌​កំបាំង​ដែល​បម្រុង​នឹង​កើត​មាន​ក្នុង​អនាគត​ខាង​មុខ​ដ៏​ច្រើន​ អសេង្ខេយ្យ​ឆ្នាំ​ក្ដី ក៏​ព្រះអង្គ​បាន​ចេះ​ដឹង​យល់​បាន​ទាំង​អស់ ។ ចំណេះ​វិជ្ជា​លោក​និយម​នេះ ព្រះអង្គ​បាន​ចេះ​ដឹង​ច្បាស់​លាស់​តាំង​ពី​នៅ​ជា​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​សិទ្ធត្ថ​ ម្ល៉េះ ។ នេះ​ជា​ហេតុ​ផល​មួយ​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹង​បាន​ថា វិជ្ជា​លោក​និយម​ទាំង​អស់ ព្រះអង្គ​បាន​ចេះ​ដឹង​ពិត​មែន ។

ហេតុ​ផល​មួយ​ទៀត​រឹត​តែ​ឲ្យ​ដឹង​ច្បាស់​ថា ព្រះអង្គ​ពិត​ជា​ចេះ​មែន ដោយ​សំអាង​ទៅ​លើ​ពុទ្ធដីកា​ក្នុង​គម្ពីរ​សំយុត្ត​និកាយ សុត្តន្តបិដក ត្រង់​សីល​បាបណ្ណ​វគ្គ​ថា កាល​ព្រះអង្គ​យាង​ទៅ​ក្នុង​សីល​បាវ័ន ជិត​ក្រុង​កោសម្ពី បាន​យក​ព្រះហស្ត​ចាប់​ស្លឹក​ឈើ​មួយ​ក្ដាប់ ហើយ​ត្រាស់​សួរ​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ​ថា «ស្លឹក​ឈើ​ក្នុង​ដៃ​តថាគត​ច្រើន​ជាង​ស្លឹក​ឈើ​ក្នុង​ សីល​បារ័ន​ឬ​តិច​ជាង ?» ភិក្ខុ​ទាំង​លាយ​ទូល​ថា «ស្លឹក​ឈើ​ក្នុង​ព្រះហស្ត​ព្រះអង្គ​តិច​ពេក​ណាស់ ឯ​ស្លឹក​ឈើ​ក្នុង​ព្រៃ​នេះ មាន​ចំនួន​ច្រើន​ជាង​ក្រៃលែង» ។

អាស្រ័យ​ហេតុ​នេះ ទើប​ព្រះអង្គ​សម្ដែង​ប្រាប់​ភិក្ខុ​ទាំង​នោះ​ថា «ធម៌ ​ដែល​តថាគត​បាន​ចេះ​ដឹង​ហើយ​មាន​ចំនួន​ក្រៃលែង​ដូច​ជា​ស្លឹក​ឈើ​ក្នុង​ព្រៃ​ នេះ ឯ​ធម៌​ដែល​តថាគត​សម្ដែង​ប្រាប់​ដល់​អ្នក​ទាំង​ឡាយ មាន​ចំនួន​តិច​ណាស់ ដូច​ស្លឹក​ឈើ​ក្នុង​ដៃ​តថាគត» ។ល។

ចំណុច​ទី​១​ នេះ មាន​ហេតុ​ផល​អាច​ឲ្យ​ដឹង​បាន​ថា វិជ្ជាលោក​និយម​ទាំង​អស់ មិន​ត្រឹម​តែ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ដូច​មាន​ក្នុង​ពិភព​លោក​យើង​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ទេ សូម្បី​មហា​វិទ្យាសាស្ត្រ​យ៉ាង​វិសេស​ប្លែក​ដែល​មាន​ក្នុង​ភព​ដទៃៗ​ទៀត​នោះ ពិត​ជា​ព្រះអង្គ​ចេះ​ដឹង​យ៉ាង​ច្បាស់​លាស់ ។

បើ ​ព្រះអង្គ​ចេះ​ដឹង​មែន ហេតុ​អី​មិន​សម្ដែង​ឲ្យ​អ្នក​ពិភព​លោក​យើង​នេះ​បាន​ចេះ​ដឹង​ផង កុំ​ឲ្យ​គ្នា​ពិបាក​ដេក​នឹក​គិត​រាវ​រក ដូច​អ្នក​ប្រាជ្ញ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ព្រោះ​ព្រះអង្គ​ប្រកប​ដោយ​មហា​ករុណា​ចំពោះ​អ្នក​ពិភព​លោក​ស្រាប់ ។ ចម្ងល់​នេះ មាន​ហេតុ​ផល​ត្រូវ​ដោះស្រាយ​ដូច​ខាងក្រោម ៖

ពុទ្ធប្រវត្តិវិទូ ​ទាំង​ឡាយ​ធ្លាប់​បាន​ជ្រាប​ស្រាប់​ហើយ​ថា ក្នុង​សប្ដាហ៍​ទី​៤ ទី​៥ ទី​៦ និង​ទី​៧ បន្ទាប់​ពី​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ជា​ព្រះសម្ពុទ្ធ​ថ្មីៗ​នោះ ព្រះអង្គ​បាន​ត្រិះរិះ​ពិចារណា​នូវ​ធម៌​ទាំង​អស់​ដែល​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ និង​ពិចារណា​រៀប​ចំ​នូវ​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា គឺ​ព្រះត្រៃបិដក រហូត​ដល់​ពេល​ដែល​មហាព្រហ្ម​ មក​អារាធនា​ព្រះអង្គ​ដើម្បី​សម្ដែង​ធម៌​ប្រោស​សត្វ ។ ពេល​នោះ​ហើយ ព្រះអង្គ​ កំពុង​ជ្រើស​រើស​ធម៌​ដែល​គួរ​នឹង​សម្ដែង​ប្រកាស​ក្នុង​ពិភព​លោក ។

ព្រះអង្គ​បាន​ជ្រាប​ច្បាស់​នូវ​ប្រពៃណី​ព្រះពុទ្ធ​ពី​បុរាណ​កាល​មក​ថា «ព្រះពុទ្ធ​ទាំង​ឡាយ​តែង​តែ​សម្ដែង​នូវ​ធម៌​ដែល​នាំ​ សត្វ​លោក​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្ងប់ បាន​ធូរ​ស្រាល​ចាក​កាម​គុណ​ដែល​ជា​ហេតុ​ឲ្យ​កើត​ទុក្ខ» ។ ព្រះអង្គ​បាន​ជ្រាប់​ច្បាស់​ដូច្នេះ ទើប​មិន​សម្ដែង​រៀប​រាប់​អំពី​ទ្រឹស្ដី​វិទ្យាសាស្ត្រ​ទុក​ក្នុង​ ព្រះត្រៃបិដក ហើយ​បាន​ប្រកាស​បញ្ជាក់​ប្រាប់​ពិភពលោក​ក្នុង​ពេល​សម្ដែង​ធម្មចក្កប្ប​ វត្តនសូត្រ ជា​បឋម​ទេសនា ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​សង្ស័យ​ក្នុង​រឿង​នេះ «មជ្ឈិមា បដិបទា សេចក្ដី​ប្រតិបត្តិ​ជា​កណ្ដាល​ មិន​មែន​ជា​ការ​ប្រតិបត្តិ​បម្រើ​កាម នាំ​ទុក្ខ​មក​ឲ្យ​ខ្លួន ដែល​តថាគត​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ហើយ ជា​បដិបទា​ឲ្យ​កើត​បញ្ញា ការ​ដឹង​ច្បាស់ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដើម្បី​សេចក្ដី​ស្ងប់ ដើម្បី​សេចក្ដី​រំលត់​ទុក្ខ» ។

មួយ ​កន្លែង​ទៀត ពេល​ដែល​ព្រះអង្គ​ប្រាប់​ពួក​ភិក្ខុ​ក្នុង​សីល​បាវ័ន​អំពី​ការ​ដែល​ព្រះអង្គ ​បាន​ចេះ​ដឹង​ធម៌​ច្រើន ហើយ​សម្ដែង​ប្រាប់​តិច​នោះ ត្រង់​វគ្គ​ខាង​ចុង ព្រះអង្គ​បញ្ជាក់​សួរ​ថា «ចុះ​ហេតុ​អ្វី​ក៏​តថាគត​មិន​យក​ធម៌​ទាំង​អស់​នោះ​មក ​សម្ដែង ?» ទ្រង់​ឆ្លើយ​ព្រះអង្គ​ឯង​ថា «ព្រោះ​ធម៌​ទាំង​អស់​នោះ មិន​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​រក​សេចក្ដី​រំលត់​ទុក្ខ» ។

ក្នុង ​ចំណុច​ទី​ពីរ​នេះ មាន​ហេតុ​អាច​ឲ្យ​ដឹង​ច្បាស់​ថា បាន​ជា​ព្រះអង្គ​មិន​សម្ដែង​អំពី​ទ្រឹស្ដី​វិទ្យាសាស្ត្រ​ទុក​ក្នុង​ ព្រះត្រៃបិដក​នោះ ព្រោះ​ប្រពៃណី​របស់​ព្រះពុទ្ធ​ទាំង​ឡាយ​តែង​តែ​សម្ដែង​ធម៌​ដែល​នាំ​សត្វ​លោក ​ឲ្យ​បាន​សេចក្ដី​សុខ​ស្ងប់ ឲ្យ​រំលត់​ទុក្ខ​នេះ​ម្យ៉ាង ។ ម្យ៉ាង​ទៀត​វិទ្យាសាស្ត្រ​ដូច​សព្វថ្ងៃ​នេះ ជា​វិជ្ជា​សាមញ្ញ​មិន​មែន​ជា​វិជ្ជា​មាន​អត្តន័យ​ជ្រាលជ្រៅ​ហួស​និស្ស័យ​ ប្រាជ្ញា​មនុស្ស​បថុជ្ជន​ឡើយ​ មិន​បាច់​ព្រះអង្គ​សម្ដែង​ប្រាប់​ក៏​អ្នក​ពិភពលោក​អាច​ត្រិះរិះ​រាវ​រក​ចេះ​ ដឹង​ចង​ក្រង​ជា​ទ្រឹស្ដី​បាន​ដែរ ។ ជា​ពិសេស​វិទ្យាសាស្ត្រ​នេះ ជា​វិជ្ជា​ពង្រីក​បំប៉ន​កាមគុណ​នាំ​ឲ្យ​រីក​ចម្រើន​នូវ រាគៈ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ កាន់​តែ​ធាត់​ធំ កាន់​តែ​ក្លៀវក្លា សាហាវ​ឡើង ដូច​ធ្លាប់​បាន​ដឹង​ឮ​ក្នុង​សម័យ​វិទ្យាសាស្ត្រ​នេះ​ស្រាប់ ។

អាស្រ័យ​ហេតុ​ដូច​ខាងលើ​នេះ ទើប​ព្រះអង្គ​ចេះ​ដឹង​ហើយ​មិន​សម្ដែង​ប្រាប់ ព្រោះ​ព្រះអង្គ​អាណិត​អាសូរ​ចំពោះ​អ្នក​ពិភពលោក​នោះ​ឯង ។

សូម ​បញ្ជាក់​ថា ព្រះសម្ពុទ្ធ​ជា​អង្គ​សព្វញ្ញូ ទ្រង់​ជ្រាប​ច្បាស់​ថា ពិភពលោក​នេះ​ជា​ទីក្រុង​ធំ​នៃ​កាមគុណ កំពុង​ឆេះ​សន្ធោ​សន្ធៅ​ដោយ​ភ្លើង រាគៈ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ជានិច្ច ​រាល់​ថ្ងៃ​ដែល​បណ្ដាល​មក​ពី​កាមគុណ​នោះ​ឯង ញ៉ាំង​អ្នក​ពិភពលោក​ឲ្យ​កើត​ចលាចល​មាន​អសន្តិសុខ ទុក្ខ​សោក ស្លាប់​ព្រាត់​ប្រាស​គ្មាន​ស្រាក​ស្រាន្ត ដូច​ពុទ្ធភាសិត​ក្នុង​គម្ពីរ​ធម្មបទ​ដែល​ព្រះអង្គ​សម្ដែង​ប្រាប់​ពួក​ស្ដ្រី ​ជា​សម្លាញ់​នាង​វិសាខា​ថា ៖ «កោ នុ ហាសោ កិមានន្ទោ និច្ចំ បជ្ជលិតេ សតិ អន្ធការេន ឱនទ្ធា បទីបន គវេសតិ» បាន​សេចក្ដី​ថា «បើ ​ពិភពលោក​ត្រូវ​ភ្លើង​គឺ រាគៈ ជាដើម កំពុង​ឆេះ​សន្ធោ​សន្ធៅ​ជានិច្ច ម្ដេច​ក៏​បែរ​ជា​នាំ​គ្នា​សើច​ក្អាក​ក្អាយ នាង​ទាំង​ឡាយ​ត្រូវ​ងងឹត​គឺ​អវិជ្ជា​រួប​រឹត​ហើយ ម្ដេច​នាង​មិន​ស្វែង​រក​ប្រទីប​ គឺ​ប្រាជ្ញា​ឡើង !» ។

ដោយ ​ព្រះអង្គ​មាន​មហា​ករុណាទិគុណ​ចំពោះ​អ្នក​ពិភពលោក​ផង បាន​ជ្រាប់​ច្បាស់​ឃើញ​ច្បាស់​យ៉ាង​នេះ​ផង ទើប​ព្រះអង្គ​មិន​អាច​ជួយ​បន្ថែម​ភ្លើង​ដុត​ពិភពលោក​ទៀត ។ ព្រះអង្គ​ជ្រើស​យក​តែ​ធម៌ ជា​មធ្យោបាយ​ជួយ​លត់​ភ្លើង​រាគៈ​ជាដើម​នោះ​វិញ គឺ​ពុទ្ធសាសនា​នេះ​ឯង ។

ពុទ្ធសាសនា​នេះ មិន​មែន​គ្រាន់​តែ​ញ៉ាំង​អ្នក​ពិភពលោក​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្ងប់ ហើយ​ឲ្យ​ល្ងង់​ដប់​គត់​ ដេក​ចាំ​ស្លាប់​នោះ​ទេ គឺ​ឲ្យ​សុខ​ស្ងប់ ហើយ​ឲ្យ​ចេះ​ដឹង​វៃឆ្លាត ប៉ិនប្រសប់​ផង ឲ្យ​យក​ជ័យ​ជម្នះ​ពី​លើ​ធម្មជាតិ មិន​ឲ្យ​ធម្មជាតិ​ចាប់​បង្វិល ឲ្យ​ស្លាប់​ឲ្យ​កើត​បាន​ផង ព្រោះ​ពុទ្ធសាសនា​នេះ​ឯង ជា​ទ្រឹស្ដី​លោក ជា​ក្បួន​ច្បាប់ ជា​វត្ថុ​សិក្សា ឬ​ថា​ជា​ធម្មនុញ្ញ​របស់​ពិភពលោក​សម្រាប់​បណ្ដុះ​សតិបញ្ញា​ ចំណេះ​វិជ្ជា និង​ចរិយា​មារយាទ​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ថ្លៃថ្នូរ​របស់​អ្នក​ពិភពលោក​ឲ្យ​បាន​ចម្រើន​រុងរឿង សុខ សន្តិភាព និង​បាន​បរម​សុខ​ជា​អមតៈ ។

ពិត​មែន​តែ​ ក្នុង​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា យើង​មិន​បាន​ឃើញ​ក្បួន​វិទ្យាសាស្ត្រ​ដូចជា​ក្បួន​ធ្វើ​រថយន្ត អាកាសយាន និង​ក្បួន​ធ្វើ​វិទ្យុ អគ្គីសនី ជាដើម​នោះ​មែន ប៉ុន្តែ​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា​នេះ​ឯង ជា​ប្រភព​នៃ​វិទ្យាសាស្ត្រ​នៃ​វឌ្ឍនធម៌ សីលធម៌ អារ្យធម៌ និង​វប្បធម៌​ក្នុង​ពិភពលោក​ទាំង​មូល ដូចជា មុខ​វិជ្ជា វត្ថុ​សិក្សា​គ្រប់​ផ្នែក​ទាំង​អស់​ក្នុង​វិទ្យាសាស្ត្រ សុទ្ធ​តែ​កើត​មក​អំពី​អធិបតិ​ធម៌ គឺ សភាវៈ​ជា​ធំ​ក្នុង​កិច្ចការ ឬ​ហៅ​ថា ​ឥទ្ធិពល​បាទធម៌ គុណធម៌ ដូចជា​ជំហាន​នៃ​សេចក្ដី​សម្រេច​មាន ៤ គឺ ៖

១. ឆន្ទៈ

បំណង គឺ​ការ​ប៉ង​ប្រាថ្នា​ចំពោះ​អ្វី​មួយ ហើយ​តែង​មាន​ការ​ពិនិត្យ​សង្កេត ជា​កិច្ច​សិក្សា ឬ​កត់​សម្គាល់ នេះ​ជា​មូលហេតុ​ទី​១ ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​វិទ្យាសាស្ត្រ​គឺ Observation ។ បើ​មាន​ការ​ពិនិត្យ​សង្កេត​បែប​នេះ​ហើយ តែង​សន្មត​ស្មាន​ទៅ​លើ​អ្វី​មួយ​ដែល​បាន​កំណត់​ទុក​ថា​នឹង​មាន នេះ​ជា​មូលហេតុ​ទី​២ ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​វិទ្យាសាស្ត្រ​ទៀត​គឺ Hypothesis ។

២. វីរិយៈ

សេចក្ដី​ព្យាយាម គឺ​ការ​មិន​ខ្ជិល​ច្រអូស កាយ និង​ចិត្ត ខំ​ខ្វល់​ខ្វាយ​ពិសោធន៍​សាក​ល្បង​រក​ការ​ពិត​តាម​គំនិត នេះ​ជា​មូលហេតុ​ទី​៣ ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​វិទ្យាសាស្ត្រ​គឺ Experiment ។

៣. ចិត្ត

គំនិត គឺ​ការ​ចេះ​គិតគូរ កត់​ត្រា​ចង​ក្រង​ជា​ទ្រឹស្ដី ក្បួន​ខ្នាត​ឡើង តាម​ដំណើរ​ការណ៍​ដែល​បាន​សាក​ល្បង​ហើយ នេះ​ជា​មូលហេតុ​ទី​៤ ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​វិទ្យាសាស្ត្រ​គឺ Theory ។

៤. វិមំសា

ការ​ត្រិះរិះ​ពិចារណា​ប្រកប​ដោយ​ទេព​កោសល្យ ការ​អនុវត្ត​លៃ​លក​តាម​វិធាន​ដែល​មាន​ក្នុង​ទ្រឹស្ដី នេះ​ជា​មូលហេតុ​ទី​៥ ដែល​នាំ​ឲ្យ​សម្រេច​កើត​ជា​វិទ្យាសាស្ត្រ​គឺ Practical Application ។

អធិបតិធម៌ ឬ​ ឥទ្ធិបាទធម៌ ​នេះ មិន ​មែន​មាន​ប្រយោជន៍​តែ​ខាង​ការ​បង្កើត​វិទ្យាសាស្ត្រ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ជា​ធម៌​មាន​ប្រយោជន៍​បំផុត​ក្នុង​ពិភពលោក អាច​ញ៉ាំង​វត្ថុ​បំណង​របស់​អ្នក​ពិភពលោក​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​គ្រប់​យ៉ាង តាំង​ពី​ប្រយោជន៍​តូច​ទាប ដល់​ខ្ពង់​ខ្ពស់​ជា​អមតៈ ដូចជា បុគ្គល​ដែល​បាន​សម្រេច​ឈាន​សមាបត្តិ មគ្គផល​និព្វាន ក៏​ព្រោះ​តែ​មាន​អធិបតិធម៌ ឬ​ឥទ្ធិបាទធម៌​នេះ​ឯង ។
អំពី​ទិដ្ឋធម្មិកធម៌

ទិដ្ឋធម្មិកធម៌ គឺ​ហេតុ​ឲ្យ​កើត​ផល​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ពិភពលោក​នេះ​មាន ៤ គឺ ៖

1. ការ​ប្រឹងប្រែង​ធ្វើ​ការងារ មិន​ខ្ជិល​ច្រអូស​ជានិច្ច ឈ្មោះ​ថា ឧដ្ឋានសម្បទា
2. ការ​ថែរក្សា​ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ជានិច្ច​ ឈ្មោះ​ថា អារក្ខសម្បទា
3. ភាព​ជា​អ្នក​គប់​មិត្ត​ល្អ ឈ្មោះ​ថា កល្យាណមិត្តតា
4. ភាព​នៃ​ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​តាម​លទ្ធភាព ឈ្មោះ​ថា សមជីវីតា ។

ធម៌ ​ទាំង​​នេះ​ឯង ជា​ប្រភព​ និង​ជា​គ្រឹះ​យ៉ាង​មាំ​សម្រាប់​បណ្ដុះ​បណ្ដាល និង​ទ្រទ្រង់​នូវ​អង្គការ​ពិភពលោក អង្គការ​រដ្ឋ និង​អង្គការ​គ្រួសារ​មួយៗ​ឲ្យ​បាន​ប្រកប​ដោយ​វឌ្ឍនធម៌ ចម្រើន​រុង​រឿង ។ បើ​ខ្វះ​ធម៌​ណា​មួយ អង្គការ​នោះៗ​ត្រូវ​មាន​វិបត្តិ​មិន​ខាន ។ ក្នុង​រដ្ឋ​មួយៗ មាន​អង្គការ​ជាច្រើន​ដូចជា សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និង​នយោបាយ ជាដើម ។

ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច ដូច​ខាង​ឧស្សាហកម្ម និង​ពាណិជ្ជកម្ម បើ​អ្នក​កាន់​ការ​ទាំង​ឡាយ​ក្នុង​ពិភពលោក ខ្វះ​ធម៌​ទី​១​គឺ ឧដ្ឋានសម្បទា កម្ជិល ​មិន​ប្រឹង​ប្រែង​ចំពោះ​ករណីយកិច្ច រវល់​តែ​ប្រចាំ​គ្នា ច្រណែន​គ្នា អំពី​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន មិន​ខំ​រវៃ​ឧស្សាហកម្ម និង​ពាណិជ្ជកម្ម​ឲ្យ​ដើរ​ទាន់​សម័យ​ទេ សេដ្ឋកិច្ច​មិន​ត្រូវ​អមតៈ​បាន​ឡើយ ព្រោះ​នៅ​មាន​ការ​កុហក​បោកប្រាស នៅ​មាន​អំពើ​ពុក​រលួយ លួច​ប្លន់​កេង​កិប សូក​ស៊ី​សំណូក ច្របូក​ច្របល់​ក្នុង​ដំណើរ​ជីវិត ត្រូវ​សិក្សា​បង្កើត​ថ្នាក់​ឲ្យ​សល់​កម្រិត​សីល​សិក្ខា​បាន​ដល់​ការ​សិក្សា​ តាម​មគ្គសច្ច​វិទ្យា ត្រង់​ទី​៣ ទី​៤ និង​ទី​៥ គឺ​ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្គៈ សម្មាអាជីវៈ ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទៀត​ដរាប ដល់​អប់រំ​ចរិយា​មារយាទ​ឲ្យ​បាន​ថ្លៃថ្នូរ​ ស្អាត​បរិសុទ្ធ​ដែល​ហៅ​ថា អរិយ​ចរិយា ។

ទី​២ ចិត្ត​សិក្ខា ក៏​មាន​ន័យ​ត្រូវ​សិក្សា​ចាប់​តាំង​ពី​ចំណុច​សូន្យ​ឡើង​ទៅ​ដល់​ លោកុត្តរចិត្ត ដែល​មាន​ឯកភាព​វិសេស​ក្រៃលែង​ ខ្ពស់​បំផុត​ដែរ​គឺ​ចាប់​សិក្សា​ហាត់​ចិត្ត​គំនិត​ស្មារតី​ឲ្យ​នឹង​ល្អ​ល្អះ បង់​នូវ​ភាព​រវើ​រវាយ​រាត់​រាយ​សាវ៉ា ចាប់​តាំង​ពី​កុមារា​កុមារី​ទៅ ។ មេរៀន​ទាំង​ឡាយ​ដែល​គ្រូ​ដាក់​ឲ្យ​សិក្សា និង​ពេល​ដែល​គ្រូ​កំពុង​ពន្យល់ សុទ្ធ​តែ​ជា​វិធី​សិក្សា​ហាត់​ចិត្ត​សតិ​ស្មារតី​ឲ្យ​នឹង​ ឲ្យ​មាន​ឯកភាព​ទាំង​អស់ គឺ​ពេល​កំពុង​ទន្ទេញ​មេរៀន ពេល​កំពុង​ស្ដាប់​គ្រូ​ពន្យល់​នោះ ជា​ការ​ហាត់​ទាក់​ចង​ចិត្ត​សតិ​ស្មារតី​ឲ្យ​នៅ​នឹង​ក្នុង​អារម្មណ៍​តែ​មួយ​ ដែល​ហៅ​ថា ភាវនា ថា សមាធិ ។ អ្នក​បរ​យាន​យន្ត និង​អ្នក​ធ្វើ​កិច្ចការ​ផ្សេងៗ មាន​អ្នក​កីឡា​ជាដើម បើ​មិន​ហាត់​ចិត្ត​សតិ​ស្មារតី​ឲ្យ​នឹង​ល្អ​ជា​សមាធិ​ទេ នឹង​មាន​កំហុស មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់​មិន​ខាន ។ ការ​សិក្សា​ហាត់​ចិត្ត​សតិ​ស្មារតី​ឲ្យ​នៅ​នឹង​ជា​សមាធិ​សាមញ្ញ​ត្រឹម​ ប៉ុណ្ណោះ មិន​អាច​កម្ចាត់​បង់​នូវ​គ្រោះថ្នាក់ៗ​ធំៗ​មាន​ការ​កើត​ស្លាប់​ជាដើម​បាន​ ឡើយ ត្រូវ​សិក្សា​បង្កើត​ថ្នាក់​ឲ្យ​ដល់​កម្រិត​ចិត្ត​សិក្ខា បាន​ដល់​ការ​សិក្សា​តាម​មគ្គសច្ច​វិទ្យា​ត្រង់​ទី​៦ ទី​៧ និង​ទី​៨ គឺ សម្មាវាយាម សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ទៀត ដរាប​ដល់​ចិត្ត​មាន​ឯកភាព​ប្រសើរ​វិសេស​ជា​លោកុត្តរ​ចិត្ត ។

ទី​៣ ពញ្ញា​សិក្ខា ក៏​មាន​ន័យ​ត្រូវ​សិក្សា​ចាប់​តាំង​ពី​ចំណុច​សូន្យ​ឡើង​ទៅ​ដល់​លោកុត្តរ​ បញ្ញា​ដែរ គឺ​ចាប់​សិក្សា​បណ្ដុះ​បញ្ញា​តាំង​ពី​រៀន នមោ​… មួយ​ពីរ​… អេ​ប៊ី​… វ៉ាន់​ធូ​… ។ លោក​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ និង​ក្នុង​គ្រួសារ​មាន ៤ គឺ ៖

1. ការ​ជួយ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ដោយ​គ្រឿង​ឧបភោគ​បរិភោគ គឺ​ការ​ផ្ដល់​ជំនួយ​ឈ្មោះ​ថា មូល ។
2. ការ ​និយាយ​ពាក្យ​ល្អ ពាក្យ​ពិត​ដែល​នាំ​ឲ្យ​កើត​ការ​ពេញ​ចិត្ត កើត​ផល​ប្រយោជន៍​ដល់​អ្នក​ស្ដាប់ បាន​ដល់​ពាក្យ​សម្ដី​ដែល​និយាយ​ផ្ទាល់ ឬ​និយាយ​ផ្សាយ​តាម​សៀវភៅ តាម​វិទ្យុ តាម​ទស្សនាវដ្ដី និង​តាម​សារព័ត៌មាន​ឈ្មោះ​ថា មូល ។
3. ការ​ជួយ​គាំទ្រ​ប្រយោជន៍​គ្នា​ដោយ​ការយ​វាចា ឬ​ដោយ​ការ​ផ្សាយ​តាម​សៀវភៅ តាម​វិទ្យ តាម​ទស្សនាវដ្ដី និង​តាម​សារព័ត៌មាន​ឈ្មោះ​ថា អត្តចរិយា ។
4. ការ​តាំង​ខ្លួន​ស្មើៗ​ជា​អព្យាក្រឹត និយម​មិត្ត​ភាព​ចំពោះ​មនុស្ស​ជាតិ មិន​ប្រកាន់​ឋានៈ បក្ស​ពួក ពណ៌​សម្បុរ នយោបាយ ឈ្មោះ​ថា សមានក្តតា ។

ធម៌ ​ទាំង​៤​នេះ​ឯង​ជា​ប្រភព និង​គ្រឹះ​សម្រាប់​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​ និង​ទ្រទ្រង់​នូវ​នយោបាយ​ក្នុង​ប្រទេស ក្រៅ​ប្រទេស ឲ្យ​មាន​ភាព​ល្អ​ប្រសើរ និង​ជា​ប្រភព​ជា​គ្រឹះ​សម្រាប់​ពង្រីក​សម្រាប់​ទ្រទ្រង់​នូវ​សង្គម​ឲ្យ​មាន​ ការ​រួប​រួម​គ្នា​ជា​ធ្លុង​មួយ ។

ឯ​ សង្គមកិច្ច ដូចជា ការ​ជួយ​ទំនុក​បម្រុង​មនុស្ស​អនាថា កំសត់​ទុគ៌ត ការ​ជីក​អណ្ដូង ជីក​ស្រះ លើក​ទំនប់ ជួយ​ដល់​កសិករ ការ​សង់​មន្ទីរពេទ្យ សម្រាប់​ព្យាបាល​អ្នក​ជំងឺ ការ​សង់​សាលា​រៀន​សម្រាប់​បណ្ដុះ​ចំណេះ​វិជ្ជា​កុមារ និង​យុវជន ការ​បង្កើត​ក្រុម​កាកបាទ​ក្រហម និង​ការ​បង្កើត​អង្គការ​សង្គ្រោះ​ដទៃៗ​ទៀត​ជាច្រើន​ក្នុង​ពិភពលោក សុទ្ធ​តែ​បាន​កើត​មក និង​គង់វង្ស​នៅ​បាន​ដោយ​សង្គហធម៌​ទាំង​៤​នេះ​ឯង ។

ការ ​នាំ​យក​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា​មក​វែក​ញែក​បន្តិច​នេះ គ្រាន់​តែ​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ឃើញ​ថា ពុទ្ធសាសនា​ជា​ទ្រឹស្ដី​លោក ចែង​តែ​អំពី​គោលការណ៍​លោក ដែល​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​បាន​ស្រប​តាម​សភាវៈ​ពិត​របស់​ ពិភពលោក ដើម្បី​បាន​ចម្រើន​រុង​រឿង បាន​សុខ​ស្ងប់ និង​បាន​បរម​សុខ​ជា​អមតៈ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ មិន​មែន​ជា​មន្តអាគម​គាថា​អាថ៌កំបាំង​សម្រាប់​ជប់​ប្រស់​ឲ្យ​កើត​ជា​នេះ​ជា​ នោះ​ប្រាស​ចាក​ហេតុផល ឬ​សម្រាប់​ដឹក​នាំ​មនុស្ស​ឲ្យ​មាន​ជំនឿ​ផ្ដេស​ផ្ដាស​ដូច​សាសនា​ដទៃ​ឡើយ ។

សូម​បញ្ជាក់​ថា ព្រះធម៌​ទាំង​អស់​ក្នុង​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា​នោះ​ជា​ធម៌​អ្វី​ក៏​ដោយ ដូចជា ព្រះត្រៃលក្ខណ៍ ដែល​ពុទ្ធសាសនិក​តែ​សម្គាល់​ថា​ជា​ធម៌​កំសត់​ ធម៌​សង្វេគ​សម្រាប់​សូត្រ​កំដរ​ខ្មោច​នោះ ក៏​រឹត​តែ​មាន​ន័យ​ទាក់​ទង​ចំពោះ​ពិភពលោក​កាន់​តែ​ច្រើន​ក្រៃលែង​ជាង​ធម៌​ ទាំង​អស់​ទៅ​ទៀត ព្រោះ​ពិភពលោក​នេះ​ឯង ជា​កាំជណ្ដើរ​ថ្នាក់​ក្រោម​សម្រាប់​ជាន់​ឈរ​ឲ្យ​មាន​ជំហរ​មាំទាំ ទើប​ឈាន​ឡើង​ទៅ​ថ្នាក់​លើ​តាម​កាំ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​គ្នា​ដរាប​ដល់​កាំ​ទី​ បំផុត​គឺ មគ្គផល​និព្វាន ។

ដូចជា​វិធីសិក្សា (Methodology) ទាំង​បី​ក្នុង​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា​ដែល​ធ្លាប់​ហៅ​ថា ត្រៃសិក្ខា និង​ធ្លាប់​ស្ដាប់​យល់​ថា​ជា​ធម៌​ថ្នាក់​ខ្ពស់​សម្រាប់​រៀន​ទៅ​បរលោក​នោះ​គឺ ៖

ទី​១ សីលសិក្ខា មាន​ន័យ​ត្រូវ​សិក្សា​ចាប់​តាំង​ពី​ចំណុច​សូន្យ​ឡើង​ទៅ​ដល់​អរិយ​សីល ដែល​មាន​សណ្ដាប់​ធ្នាប់​ចរិយា ថ្លៃថ្នូរ​បំផុត​ក្នុង​លោក​គឺ ចាប់​សិក្សា ហាត់​ចរិយា មារយាទ​ឲ្យ​មាន​សណ្ដាប់​ធ្នាប់​តាំង​ពី​នៅ​ជា​ទារក​ទារិកា ទើប​រៀន​និយាយ​ស្ដី​មិន​ទាន់​ច្បាស់ មាតា​បិតា​បាន​ឲ្យ​សិក្សា​ពី​សណ្ដាប់​ធ្នាប់​ក្នុង​គ្រួសារ​ មាន​ឲ្យ​រៀន​ឆ្លើយ​បាទ​ចាស ឲ្យ​ចេះ​គោរព​ចាស់​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ជាដើម ដល់​ធំ​ទៅ​សាលា​រៀន គ្រូ​បង្រៀន​ឲ្យ​ចេះ​ដឹង​គោរព​ច្បាប់​សាល​ ច្បាប់​រដ្ឋ និង​ច្បាប់​សាសនា ឲ្យ​បាន​ចេះ​ដឹង​អំពី​សីលធម៌ និង​ចរិយាធម៌ តាម​សម័យ​លោក​និយម គឺ​ឲ្យ​មាន​ពាក្យ​សម្ដី​ ការងារ និង​ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ថ្លៃថ្នូរ ។ ការ​សិក្សា​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណេះ មិន​ទាន់​មាន​ចរិយា​មារយាទ​ថ្លៃថ្នូរ​ពិត​ប្រាកដ ដែល​អាច​ទទួល​នូវ​សេចក្ដី​សុខ​ស្ងប់ និង​បរម​សុខ​នោះ​ទេ ។

បើ​មាន​ឧដ្ឋានសម្បទា​ហើយ​ខ្វះ​អារក្ខសម្បទា មាន​ការ​ខ្ជះខ្ជាយ មិន​ត្រួត​ពិនិត្យ​ឲ្យ​ដល់​ទី​កន្លែង ចេះ​តែ​ប្រចាំ បណ្ដាក់​គ្នា ម្នាក់​អាង​លើ​ម្នាក់ នៅ​តែ​ក្នុង​ការិយាល័យ រំពឹង​តែ​លើ​ក្រដាស លើ​បញ្ជី​នោះ ផល​នៃ​ឧស្សាហកម្ម និង​ពាណិជ្ជកម្ម​ត្រូវ​ខូច​ខាត សេដ្ឋកិច្ច​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះ ។

បើ​មាន​ធម៌​ទាំង​ពីរ​នេះ​ហើយ ប៉ុន្តែ​ខ្វះ​ធម៌​ទី​៣ គឺ​កល្យាណមិត្តតា មាន​ការ​ទាក់​ទង​ជាមួយ​អ្នក​លក់ អ្នក​ទិញ ជា​មនុស្ស​ទុច្ចរិត​ មាន​ការ​គៃបន្លំ និង​នាំ​គៃបន្លំ​ដោយ​ហេតុ​ណា​មួយ​ ឬ​ក៏​មាន​សហការី​របស់​ខ្លួន​ជា​មនុស្ស​ពុក​រលួយ ត្រូវ​ជើង​នឹង​អ្នក​ទិញ ឬ​អ្នក​លក់ ធ្វើ​ឲ្យ​ខូច​ខាត​ផល​ឧស្សាហកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម​នោះ សេដ្ឋកិច្ច​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះ ។

បើ​មាន​ធម៌​ទី១ ទី២ ទី៣ នេះ​គ្រប់​គ្រាន់​ហើយ នៅ​ខ្វះ​ធម៌​ទី​៤​គឺ សមជីវិតា មាន ​ការ​ចំណាយ​ច្រើន​ជាង​ចំណូល ដោយ​ការ​ខ្ជះខ្ជាយ ឬ​ដោយ​ប្រើ​បុគ្គលិក​ច្រើន​ហួស​ដែល​បណ្ដាល​មក​ពី​មិន​ចេះ​ប្រើ គឺ​អំពើ​ដែល​គេ​ធ្វើ​តែ​ម្នាក់​កើត យើង​ធ្វើ​៤ ឬ​៥​នាក់​ទើប​កើត ហើយ​មិន​ល្អ​ទៀត ឬ​ទិញ​របស់​មួយ​មុខៗ​ចុល​ច្រើន​ហួស ដើម្បី​បាន​ភាគរយ​អំពី​អ្នក​លក់ ឯ​របស់​ដទៃ​ទៀត​គ្មាន​លុយ​ទិញ​គ្រប់​គ្រាន់ ដែល​នាំ​ឲ្យ​រអាក់​រអួល​ដំណើរ​ឧស្សាហកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម​នោះ​ សេដ្ឋកិច្ច​ត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះ ។ កាលបើ​សេដ្ឋកិច្ច​ធ្លាក់​ចុះ​ព្រោះ​ខ្លួន​ខ្វះ​សមត្ថភាព ឬ​ព្រោះ​ខ្លួន​ទុច្ចរិត​ហើយ ខំ​ដំឡើង​តម្លៃ​ទំនិញ​ដើម្បី​ទប់​ទល់​នោះ រឹត​តែ​នាំ​ឲ្យ​ចង្រៃ​ធំ​ដល់​សង្គមជាតិ​អ្នក​ប្រើប្រាស់​ថែម​ទៀត ។

ទិដ្ឋធម្មិកធម៌​នេះ មាន​ន័យ​ធំ​ទូលាយ​គ្រប់​ករណី​កិច្ច​ទាំង​អស់​របស់​អ្នក​ពិភពលោក ដូច​បាន​នាំ​កូន​ចំណុច​តូច​មួយ​ខាងលើ​នេះ​ជា​និទស្សន​ស្រាប់ ។
 
អំពី​សង្គមធម៌
 
សង្គមធម៌ គឺ​ធម៌​សម្រាប់​មនុស្ស​សង្គ្រោះ​មនុស្ស ឬ​ជា​ធម៌​នាំ​ឲ្យ​កើត​ការ​រាប់​រក​គ្នា​រវាង​មនុស្ស និង​មនុស្ស​ក្នុង​ពិភពលោក​ឡើង​ទៅ​ដរាប​មាន​បញ្ញា​ចេះ​ដឹង​វិជ្ជា​ដល់​ថ្នាក់ ​បណ្ឌិត ដែល​ពិភពលោក​សន្មត​ថា អ្នក​ប្រាជ្ញា​បាន ។ ការ​សិក្សា​ត្រឹម​ប៉ុណ្ណោះ​នៅ​មិន​ទាន់​ដល់​កម្រិត​បញ្ញាសិក្ខា គឺ​នៅ​មិន​ទាន់​ស្គាល់​ពិភពលោក​ច្បាស់​លាស់​ គ្រាន់​តែ​បាន​ស្គាល់​តាម​ក្បួន​រាយ​រង​បន្តិច​បន្តួច​ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវ​សិក្សា​បង្កើន​ថ្នាក់​ឲ្យ​ដល់​កម្រិត​បញ្ញា​សិក្ខា​បាន​ដល់​ការ​ សិក្សា​តាម​មគ្គ​សច្ច​វិទ្យា​ត្រង់​អង្គ​ទី​១ និង​ទី​២ គឺ​សម្មាទិដ្ឋិ និង​សម្មាសង្កប្បៈ ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ត​ទៅ​ទៀត​ដរាប​ដល់​មាន​បញ្ញា​ស្គាល់​ពិភពលោក​ច្បាស់​លាស់ អាច​បំបាត់​ជាតិ​ជរា​ព្យាធិ​មរណៈ​បាន ។ល។

នេះ ​ជា​អត្ថន័យ​សង្ខេប​ចំពោះ​ធម៌​ត្រៃសិក្ខា ឯ​ធម៌​ដទៃ​ទៀត​ទាំង​អស់ ក៏​សុទ្ធ​តែ​មាន​ន័យ​ទាក់​ទង​ក្នុង​ពិភពលោក ចាប់​តាំង​ពី​ចំណុច​សូន្យ​ឡើង​ទៅ​ដល់​មគ្គផល​និព្វាន​ដូច​គ្នា​ទាំង​អស់ មិន​មែន​មាន​ន័យ​តែ​ខាង​បរលោក​មួយ​កំណាត់​ដូច​មនុស្ស​មាន​តែ​ក្បាល​ឥត​ដៃ​ ជើង​ ឥត​ដង​ខ្លួន​នោះ​ឡើយ ព្រោះ​ពុទ្ធសាសនា​ជា​ទ្រឹស្ដី​លោក ។

ត្រង់ ​ចំណុច​នេះ អ្នកពិភពលោក​មាន​ការ​យល់​ច្រឡំ​ច្រើន​គ្នា​ណាស់ ច្រឡំ​រហូត​ដល់​មើល​ងាយ​ពុទ្ធសាសនា​ថា ជា​សាសនា​នាំ​មនុស្ស​ឲ្យ​ល្ងង់ ត្រង់​ខ្លួន​ដែល​ល្ងង់​សព្វជាតិ​មិន​ទាំង​ស្គាល់​ពុទ្ធសាសនា​ជា​អ្វី​សោះ​ នោះ ថា​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទៅ​វិញ ។

អាស្រ័យ ​ហេតុ​នេះ ពួក​មនុស្ស​ដែល​ល្ងង់​ដប់​គត់ គ្មាន​ចេះ​ដឹង​ធម៌​វិន័យ​ផ្លូវ​លោក ផ្លូវ​ធម៌ ឥត​ស្គាល់​ខុស​ត្រូវ​នោះ ពិត​ជា​មិន​មែន​អ្នក​កាន់​ពុទ្ធសាសនា មិន​មែន​អ្នក​ស្គាល់​ពុទ្ធសាសនា​ឡើយ ទោះបី​បាន​បួស​រៀន​ស្លៀក​ស្បង់​ចីពរ​ហើយ ក៏​នៅ​តែ​មិន​មែន​ទៀត ព្រោះ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​ឃ្លាំង​នៃ​ក្បួន​ច្បាប់​ចំណេះ​វិជ្ជា សីលធម៌ អារ្យធម៌ វឌ្ឍនធម៌ វប្បធម៌​ផង ជា​ប្រភព​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​ឲ្យ​កើត​វិជ្ជា​ទាំង​ឡាយ មាន​វិទ្យាសាស្ត្រ​ជាដើម​ផង ដូច​មាន​ភ័ស្តុតាង​ដែល​និយាយ​ហើយ​ក្នុង​សៀវភៅ​នេះ​ស្រាប់ ។

ពុទ្ធសាសនា និង​វិទ្យាសាស្ត្រ ដូច​បាន​វែកញែក​ប្រៀប​ធៀប​បន្តិច​មក​នេះ បើ​អនុលោម​ទៅ​តាម​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​និយម ឃើញ​ថា ពុទ្ធសាសនា និង​វិទ្យាសាស្ត្រ​មាន ​ភាព​ចុះ​សម្រុង​គ្នា​ដោយ​ច្រើន គ្រាន់​តែ​វិទ្យាសាស្ត្រ​និយាយ​មិន​ដល់​ថ្នាក់​ខ្ពស់ មិន​ដល់​ខ្លឹមសារ​របស់​ធម្មជាតិ គឺ​កម្ម​ផល និង​មគ្គផល និព្វាន​ប៉ុណ្ណោះ ទើប​វិទ្យាសាស្ត្រ​ត្រលប់​កើត​ជា​ឧបករណ៍​សម្រាប់​បំពេញ​បំប៉ន​កាមគុណ បណ្ដុះ​បណ្ដាល រាគៈ លោភៈ ទោសៈ មោហៈ ឲ្យ​កាន់​តែ​ធាត់​ធំ កាន់​តែ​សាហាវ​ឡើង ទាំង​ឲ្យ​ពិភពលោក​កាន់​តែ​វឹកវរ មិន​បាន​សុខ​ស្ងប់ ។

បើ​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​យក​ទ្រឹស្ដី​ពុទ្ធសាសនា​តែ​បន្តិច គឺ​យក​មនុស្សធម៌ បាន​ដល់​សីល​៥ ដែល ​ជា​និច្ចសីល​នោះ​ទៅ​បញ្ចូល​ក្នុង​ទ្រឹស្ដី​ខ្លួន ហើយ​នាំ​គ្នា​អនុវត្ត​តាម​ឲ្យ​បាន​ពិត​ប្រាកដ វិទ្យាសាស្ត្រ និង​ក្លាយ​ទៅ​ជា​វត្ថុទិព្វ​សម្រាប់​ពិភពលោក​មិន​ខាន ព្រោះ​មាន​ភាព និង​មាន​បឋម​វិធាន​ស្រប​នឹង​ពុទ្ធសាសនា​ដែរ ៕